Architektura barokowa we Włoszech
Architektura barokowa, która zyskała na znaczeniu w XVII i XVIII wieku, jest jednym z najważniejszych stylów architektonicznych w historii Europy. Włoskie miasto Rzym uznawane jest za kolebkę baroku, jako że to właśnie tam zrodziły się pierwsze pomysły i realizacje tego wyjątkowego stylu. Barok wywodzi się bezpośrednio z późnego renesansu, a jego cechą charakterystyczną była bogata dekoracyjność oraz dążenie do wywołania emocji poprzez architekturę. W artykule tym przyjrzymy się kluczowym postaciom, osiągnięciom oraz ewolucji architektury barokowej we Włoszech.
Początki architektury barokowej
Architektura barokowa rozpoczęła swój rozwój w Rzymie w pierwszej połowie XVII wieku. Kluczowe dla początków tego stylu były dzieła wielu utalentowanych architektów, którzy przyczynili się do powstania nowych form oraz idei architektonicznych. Wśród nich wyróżnia się Giacomo della Porta, który przeprojektował elewację kościoła Il Gesù. Kościół ten stał się wzorem dla wielu innych budowli sakralnych w okresie baroku, a jego bogata forma odzwierciedlała ducha kontrreformacji.
Kolejną istotną postacią był Domenico Fontana, odpowiedzialny za przebudowę Rzymu oraz budowę Loggi Laterana przy bazylice św. Jana na Lateranie. Jego projekty przyczyniły się do nowego układu przestrzennego miasta i podkreśliły znaczenie duchowe miejsc kultu. Carlo Maderno, inny znany architekt tego okresu, rozbudował bazylikę św. Piotra, nadając jej monumentalny charakter. Maderno wykorzystał plan centralny zaprojektowany przez Michała Anioła, jednak jego wizja zmieniła pierwotnie zamierzony kształt budowli.
Złoty wiek baroku
Po początkowych eksperymentach nastał złoty wiek architektury barokowej, który przyniósł wiele znakomitych realizacji. Kluczową postacią tego okresu był Giovanni Lorenzo Bernini, artysta wszechstronny, który zajmował się zarówno architekturą, jak i rzeźbą. Jego najważniejszym dziełem była budowa eliptycznego placu przed bazyliką św. Piotra, którego kolumnada składająca się z 284 kolumn otacza przestrzeń placu i tworzy wrażenie przytulności oraz majestatu.
W centralnej części placu Bernini umieścił egipski obelisk, a także symetrycznie rozmieszczone fontanny, które zachęcają do zatrzymania się i obserwowania piękna bazyliki. Wnętrze bazyliki również nosi piętno Berniniego – jego baldachim nad ołtarzem głównym oraz Schody Królewskie są doskonałymi przykładami jego talentu i umiejętności łączenia przestrzeni z rzeźbą.
Francesco Borromini
Innym wybitnym architektem tego okresu był Francesco Borromini, którego podejście do architektury różniło się od stylu Berniniego. Borromini był twórcą bardziej malowniczych form, o skomplikowanych układach przestrzennych. Jego projekt kościoła San Carlo alle Quattro Fontane jest doskonałym przykładem tego stylu – fasada kościoła ma gięty kształt i jest przykryta kopułą z latarnią, co tworzy niepowtarzalne wrażenie optyczne.
Dalszy rozwój baroku
W drugiej połowie XVII wieku w Rzymie powstały nowe realizacje inspirowane wcześniejszymi osiągnięciami architektów. Powstał kościół świętego Ignacego (San Ignazio), który również wzorował się na Il Gesù. Dekoracja wnętrz tej budowli była dziełem malarza Andrea del Pozzo, który zastosował iluzjonistyczne techniki malarskie, nadając wnętrzu niezwykły charakter.
Północne Włochy również przyczyniły się do rozwoju architektury barokowej dzięki pracy takich artystów jak Baldassare Longhena i Guarino Guarini. Longhena jest najbardziej znany z projektu kościoła Santa Maria della Salute w Wenecji – monumentalnej budowli na planie ośmioboku przykrytej potężną kopułą. Guarini natomiast działał głównie w Turynie i jego prace odznaczają się fantazyjnymi układami przestrzennymi oraz inspiracją gotykiem.
Okres schyłkowy
Ostatni okres włoskiego baroku był czasem coraz silniejszych wpływów francuskich oraz spokoju w architekturze. Architekci tacy jak Filippo Juvara tworzyli dzieła nawiązujące do klasycyzmu oraz rokoka. Juvara był nadwornym architektem króla Sabaudii i zaprojektował wiele znaczących budowli, takich jak zespół klasztorny Superga czy Palazzina di Caccia di Stupinigi.
Również w Rzymie pojawiły się nowe realizacje takie jak Schody Hiszpańskie autorstwa Francesca De Sanctisa i Alessandra Specchiego, które zakończono w 1726 roku i stały się jednym z symboli stolicy Włoch.
Podsumowanie
Architektura barokowa we Włoszech to niezwykle bogaty temat pełen fascynujących realizacji i wybitnych artystów. Od początków w Rzymie po złoty wiek pod przewodnictwem Berniniego i Borrominiego aż po schyłek stylu – każdy etap przynosił nowe pomysły i rozwiązania architektoniczne. Barok nie tylko wpłynął na rozwój sztuki we Włoszech, ale również wywarł ogromny wpływ na architekturę europejską jako całość. Dzieła tych wielkich mistrzów pozostają świadectwem ich geniuszu oraz są nieodłącznym elementem dziedzictwa kulturowego Europy.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).